Ένας άνθρωπος από άλλο πλανήτη
Τον Vince Taylor σήμερα δεν τον θυμάται σχεδόν κανείς. Στα 60s ήταν ένας Άγγλος rock'n'roller ντυμένος από πάνω ως κάτω στα μαύρα δερμάτινα, ώσπου κάποια στιγμή έπαθε νευρικό κλονισμό και άρχισε να πιστεύει ότι ήταν κάτι ανάμεσα σε θεό και εξωγήινο. Ο David Bowie τον είχε γνωρίσει εκείνα τα χρόνια, και στα τέλη του 1971, όταν έψαχνε έναν ρόλο για να ανέβει στη σκηνή, τον θυμήθηκε.
Έτσι γεννήθηκε ο Ziggy Stardust: ένας rock σταρ που πέφτει από το διάστημα, γίνεται θεός για τους θαυμαστές του και στο τέλος τον τρώει η ίδια του η δόξα. Το «Stardust» ο Bowie το δανείστηκε από τον Legendary Stardust Cowboy, έναν παράξενο Αμερικανό τραγουδιστή της Mercury, της δισκογραφικής που είχε λίγο νωρίτερα και ο Bowie, και το «Ziggy» από την ταμπέλα ενός ραφείου, που την είδε μια μέρα περνώντας με το τρένο. Ήταν ένα δικό του αστείο, όπως είπε, γιατί όλη αυτή η ιστορία θα είχε να κάνει με ρούχα. Χρόνια αργότερα παραδέχτηκε ότι το όνομα του άρεσε «επειδή ήταν τόσο χαζό» ("I just liked the Ziggy Stardust bit because it was so silly.").
Τρεις από το Hull
Τους μουσικούς που θα ζωντάνευαν τον Ziggy ο Bowie τους είχε βρει ήδη από το 1970, και μάλιστα εκεί που δεν θα έψαχνε κανείς: στο Hull, μια πόλη με λιμάνι στην ανατολική ακτή της Αγγλίας. Ο Mick Ronson έπαιζε κιθάρα στη μεγαλύτερη μπάντα της πόλης, τους Rats, και τα μεροκάματα τα έβγαζε ως κηπουρός του δήμου. Όταν πήγαν να τον βρουν για λογαριασμό του Bowie, τον πέτυχαν να χαράζει τις γραμμές σε ένα γήπεδο.
Από τους Rats ήρθε και ο μπασίστας Trevor Bolder, και ο Ronson πρότεινε για τα τύμπανα τον Mick «Woody» Woodmansey από το διπλανό Driffield, που μέχρι τότε δούλευε σε εργοστάσιο. Ο ίδιος ο Ronson δεν έμεινε μόνο στην κιθάρα. Έγραφε και τα μέρη για τα έγχορδα, και γι' αυτό ο δίσκος που ετοίμαζαν ακούγεται τόσο γεμάτος: κιθάρες που βρυχώνται, και από πίσω βιολιά που τις σηκώνουν ακόμα πιο ψηλά. Όνομα δεν είχαν ακόμα. Θα το έπαιρναν από την ίδια την ιστορία του δίσκου, όπου ο Ziggy έχει μαζί του μια μπάντα που τη λένε Spiders from Mars, οι αράχνες από τον Άρη.
Πέντε χρόνια
Τον Νοέμβριο του 1971 οι τέσσερις μπήκαν στο Trident, ένα στούντιο στο Soho του Λονδίνου, με τον Ken Scott στην παραγωγή μαζί με τον Bowie. Στις 15 Νοεμβρίου ηχογράφησαν το τραγούδι που θα άνοιγε τον δίσκο, το «Five Years»: η Γη έχει πέντε χρόνια ζωής ακόμα, και ο κόσμος βγαίνει στους δρόμους. Ο Woody το ξεκινάει μόνος του στα τύμπανα.
Την ιδέα, έλεγε ο Bowie, την είχε δει στο όνειρό του. Ο πατέρας του, που είχε πεθάνει λίγα χρόνια πριν, του εμφανίστηκε και του είπε να μην ξαναμπεί ποτέ σε αεροπλάνο, και ότι θα πέθαινε σε πέντε χρόνια.
Δύο μήνες αργότερα, τον Ιανουάριο του 1972, με τον δίσκο ακόμα στο στούντιο, ο Bowie είπε στο περιοδικό Melody Maker μια φράση που θα τον ακολουθούσε για χρόνια: «Είμαι gay, και ήμουν πάντα, ακόμα και όταν ήμουν ο David Jones» ("I'm gay, and always have been, even when I was David Jones."). Αργότερα το είδε αλλιώς. Το 1983 είπε στο περιοδικό Rolling Stone ότι το μεγαλύτερο λάθος που έκανε ποτέ ήταν που είχε δηλώσει bisexual: «Ήμουν τόσο μικρός τότε. Πειραματιζόμουν» ("The biggest mistake I ever made [was saying] that I was bisexual… Christ, I was so young then. I was experimenting.").
Τα τραγούδια μαζεύονταν ένα ένα ως τον Φεβρουάριο του 1972, και ο Ken Scott λέει ότι κανείς δεν μιλούσε τότε για δίσκο με μία ενιαία ιστορία. Η RCA, η δισκογραφική του Bowie, είχε άλλη έγνοια: όταν τα άκουσε, δεν βρήκε ούτε ένα που να μπορούσε να παίξει το ραδιόφωνο.
Ένα τραγούδι για το ραδιόφωνο
Ο Bowie γύρισε σπίτι και έγραψε το «Starman». Μπήκε στον δίσκο στη θέση μιας διασκευής του Chuck Berry, και έχει ένα ρεφρέν όπου η φωνή του πηδάει απότομα ψηλά, όπως στο «Over the Rainbow» από τον Μάγο του Οζ. Βγήκε single στις 28 Απριλίου 1972, και ο δίσκος, με τον μεγάλο τίτλο The Rise and Fall of Ziggy Stardust and the Spiders from Mars, ακολούθησε την Παρασκευή 16 Ιουνίου. Κάποιες πηγές γράφουν 6 Ιουνίου, αλλά ένα σημείωμα της ίδιας της RCA λέει 16.
Το «Starman» άργησε να πιάσει. Μπήκε στο chart μόλις στα τέλη Ιουνίου, δύο μήνες μετά την κυκλοφορία του, και λίγες μέρες αργότερα ο Bowie βρέθηκε στο Top of the Pops, την εκπομπή με τα τραγούδια του chart που έβλεπαν κάθε Πέμπτη βράδυ εκατομμύρια Βρετανοί.
Πέμπτη βράδυ στο BBC
Η εμφάνιση μεταδόθηκε στις 6 Ιουλίου 1972. Δεν ήταν η πρώτη φορά που έπαιζε το τραγούδι στην τηλεόραση. Είχε προηγηθεί μια μικρότερη εκπομπή στο ITV, αλλά αυτήν θυμούνται όλοι. Πορτοκαλί μαλλιά, νύχια βαμμένα άσπρα. Στο ρεφρέν περνάει το χέρι του γύρω από τον ώμο του Ronson και τον κρατάει εκεί. Σε έναν στίχο γυρίζει και δείχνει με το δάχτυλο κατευθείαν στην κάμερα, σαν να μιλάει σε όποιον κάθεται στον καναπέ.
Τα παιδιά στον καναπέ
Σε κάποιους από εκείνους τους καναπέδες κάθονταν παιδιά που αργότερα θα έφτιαχναν τις δικές τους μπάντες. Ο Ian McCulloch, που έφτιαξε τους Echo & the Bunnymen στο Λίβερπουλ, ήταν ακόμα μαθητής: «Μόλις άκουσα το Starman και τον είδα στο Top of the Pops, κόλλησα» ("As soon as I heard 'Starman' and saw him on Top Of The Pops, I was hooked."). Θυμάται επίσης ότι εκείνη τη χρονιά τα κορίτσια στο λεωφορείο τον ρωτούσαν αν φοράει κραγιόν. Ο Robert Smith των Cure το είπε για όλη του τη γενιά: «Όλοι στην ηλικία μου θυμούνται τη φορά που έπαιξε το Starman στο Top of the Pops» ("…everyone of my age remembers the time he played 'Starman' on Top of the Pops.").
Η Siouxsie, που αργότερα θα έφτιαχνε τους Siouxsie and the Banshees, τον είδε από την τηλεόραση ενός νοσοκομείου, όπου ήταν άρρωστη εκείνο το καλοκαίρι. Χρόνια αργότερα είπε: «Δεν ξέρω πού θα ήμουν αν δεν υπήρχε ο David Bowie» ("I don't know where I'd be if it wasn't for David Bowie."). Και ο Morrissey, έφηβος τότε στο Μάντσεστερ, γράφει ότι τον είδε να ξεσπάει πάνω από τη Βρετανία «σαν καταιγίδα» ("I watched it break like a thundercloud in 1972").
Το ίδιο το «Starman» δεν ανέβηκε πιο ψηλά από το Νο.10 του βρετανικού singles chart. Πενήντα χρόνια μετά, όμως, η βρετανική εφημερίδα Guardian έβαλε εκείνη την εμφάνιση πρώτη σε μια λίστα με τις καλύτερες μουσικές στιγμές στην ιστορία του BBC, και ο κριτικός της, ο Alexis Petridis, έγραψε ότι αυτό που μετράει είναι λιγότερο η ίδια η εμφάνιση και περισσότερο τι έκανε σε όσους την είδαν.
Ένα πλοίο με ελληνικό όνομα
Ο Ziggy στο μεταξύ ήταν στον δρόμο. Η περιοδεία γύρισε όλη τη Βρετανία και μετά πέρασε στην Αμερική. Τον Δεκέμβριο του 1972 οι Spiders γύρισαν με αεροπλάνο, αλλά ο Bowie, που εκείνα τα χρόνια απέφευγε τα αεροπλάνα, γύρισε με πλοίο από τη Νέα Υόρκη. Το πλοίο λεγόταν Ellinis, και πάνω του έγραψε το «Aladdin Sane». Στον επόμενο δίσκο, δίπλα στον τίτλο του τραγουδιού, σημείωσε και πού γράφτηκε: RHMS Ellinis.
Έφτασε στην Αγγλία λίγο πριν τα Χριστούγεννα, και την παραμονή έπαιξε στο Rainbow του Λονδίνου. Ζήτησε από τους θαυμαστές να φέρουν από ένα παιχνίδι για τη Barnardo's, τη φιλανθρωπική οργάνωση για παιδιά όπου είχε δουλέψει ο πατέρας του. Γέμισαν ένα ολόκληρο φορτηγό, και τα παιχνίδια μοιράστηκαν σε παιδιά του Λονδίνου το πρωί των Χριστουγέννων.
Η τελευταία συναυλία
Η περιοδεία κράτησε ακόμα έξι μήνες. Στις 3 Ιουλίου 1973, σχεδόν έναν χρόνο μετά το Top of the Pops, έφτασε στο Hammersmith Odeon του Λονδίνου, με την κάμερα του σκηνοθέτη D.A. Pennebaker να γυρίζει ταινία. Πριν από το τελευταίο τραγούδι, ο Bowie σταμάτησε και είπε στο κοινό ότι αυτή δεν ήταν μόνο η τελευταία συναυλία της περιοδείας, «αλλά η τελευταία συναυλία που θα κάνουμε ποτέ» ("…but it's the last show that we'll ever do."). Ο Bolder και ο Woody το άκουσαν εκείνη τη στιγμή, μαζί με το κοινό. Το ήξεραν μόνο ο Ronson και ο μάνατζερ.
Γιατί το έκανε, το εξήγησε τρία χρόνια αργότερα στο Rolling Stone: «Ερωτεύτηκα κι εγώ τον Ziggy. Έγινα ο Ziggy Stardust. Ο David Bowie πήγε περίπατο» ("I fell for Ziggy too… I became Ziggy Stardust. David Bowie went totally out the window.").
Μετά τον Ziggy
Για τους Spiders ήταν η αρχή του τέλους. Τον Woody τον έδιωξαν από την μπάντα λίγο μετά το τέλος της περιοδείας, και στα τύμπανα κάθισε άλλος. Ο Ronson και ο Bolder έπαιξαν με τον Bowie σε έναν ακόμα δίσκο, το Pin Ups, που ηχογραφήθηκε στη Γαλλία το ίδιο καλοκαίρι. Μετά ο Ronson συνέχισε να παίζει κιθάρα, για άλλους και για τον εαυτό του, και ξαναβρέθηκε με τον Bowie στο στούντιο είκοσι χρόνια αργότερα, σε μια διασκευή για το Black Tie White Noise. Πέθανε λίγο αφότου βγήκε ο δίσκος, το 1993, 46 χρονών, και ο Bolder έφυγε το 2013. Ο Woody είναι σήμερα ο μόνος από τους τρεις που ζει.
Ο Bowie άφησε πίσω του τον Ziggy και πέρασε σε άλλους ήχους. Όταν το 1977 βγήκε το Low, ένας από τους δίσκους της περιόδου του στο Βερολίνο, μια καινούρια μπάντα από το Μάντσεστερ με τραγουδιστή τον Ian Curtis πήρε το όνομά της από ένα κομμάτι του, το «Warszawa»: Warsaw. Λίγο αργότερα έγινε Joy Division.
Δεκαεννιά χρόνια μετά το Low, στα Brit Awards του 1996, ο Jarvis Cocker των Pulp ανέβηκε απρόσκλητος στη σκηνή την ώρα που τραγουδούσε ο Michael Jackson. Τον πήρε η αστυνομία, με την υποψία ότι είχε σπρώξει παιδιά από τη σκηνή, και το μόνο βίντεο που υπήρχε ήταν από μια κάμερα ασφαλείας που δεν έδειχνε καθαρά τι είχε γίνει. Εκείνο το βράδυ όμως ο Bowie βραβευόταν για το σύνολο της καριέρας του και είχε φέρει δικό του συνεργείο να κινηματογραφεί. Όπως θυμάται ο Jarvis, δύο-τρεις μέρες αργότερα βγήκε το υλικό από τις κάμερες του Bowie, και η υπόθεση έκλεισε αμέσως. «Ανάμεσα σε πολλά άλλα για τα οποία χρωστάω ευγνωμοσύνη στον David Bowie, αυτό ήταν απίστευτο» ("Among many other things I'm grateful to David Bowie for, that was amazing."), είπε χρόνια αργότερα.
Στις 8 Ιανουαρίου 2016, τη μέρα που έκλεινε τα 69, κυκλοφόρησε ο τελευταίος του δίσκος, το Blackstar. Δύο μέρες μετά, στις 10 Ιανουαρίου, πέθανε στο σπίτι του στη Νέα Υόρκη, από καρκίνο, με τον οποίο πάλευε δεκαοχτώ μήνες. Όταν ήρθε η είδηση, πολλοί γύρισαν στην ίδια εικόνα: ένα βράδυ Πέμπτης του 1972, ένα χέρι γύρω από τον ώμο του Ronson, και ένα δάχτυλο που έδειχνε κατευθείαν στον καναπέ.
Στη μνήμη του David
David Robert Jones
Γεννήθηκε στις 8 Ιανουαρίου 1947, στο Brixton.
Έφυγε στις 10 Ιανουαρίου 2016, στη Νέα Υόρκη (69 χρονών).
Ήρθε από τα αστέρια, ένα βράδυ Πέμπτης, μέσα από την τηλεόραση.