Ο άνθρωπος στον δρόμο
Στο βίντεο, ένας άνθρωπος περπατάει σε έναν δρόμο του Λονδίνου και δεν παραμερίζει. Ούτε για τους περαστικούς, ούτε για όποιον έρχεται καταπάνω του. Προχωράει με το βλέμμα μπροστά, σαν να ξέρει πού πάει.
Ο δρόμος λέγεται Hoxton Street, ο άνθρωπος είναι ο Richard Ashcroft, και το τραγούδι είναι το «Bitter Sweet Symphony». Βγήκε το 1997, από τον δίσκο Urban Hymns των Verve, κι έπαιζε παντού: στο ραδιόφωνο, στα μαγαζιά, στα αυτοκίνητα. Πίσω από την επιτυχία του όμως κρυβόταν μια διαμάχη που θα κρατούσε πάνω από είκοσι χρόνια.
Για να την καταλάβεις, πρέπει πρώτα να ακούσεις μια ορχήστρα.
Μια ορχήστρα των 60s
Το 1965 οι Rolling Stones έβγαλαν το «The Last Time». Λίγο αργότερα, ο Andrew Loog Oldham, που ήταν τότε μάνατζερ και παραγωγός τους, ηχογράφησε με τη δική του ορχήστρα μια εκδοχή του τραγουδιού χωρίς φωνή, για έναν δίσκο με διασκευές των Stones (άκουσέ την: Spotify · YouTube Music).
Περίπου τριάντα χρόνια μετά, ο Richard Ashcroft άκουσε αυτή την εκδοχή και κόλλησε σε ένα μικρό κομμάτι της, μια μελωδία από έγχορδα που ανεβοκατεβαίνει. Το έβαλε σε ένα μηχάνημα που ηχογραφεί λίγα δευτερόλεπτα ήχου και τα επαναλαμβάνει συνέχεια. Αυτό λέγεται sample: παίρνεις ένα κομμάτι από μια υπάρχουσα ηχογράφηση και το ξαναχρησιμοποιείς σε κάτι καινούργιο. Όπως το διηγήθηκε ο ίδιος στο MusicRadar, η διαδικασία έμοιαζε περισσότερο με χιπ-χοπ παρά με ροκ.
Πάνω σε αυτή τη λούπα άρχισε να χτίζει ένα τραγούδι.
Είκοσι τέσσερις μουσικοί
Το τραγούδι χρειαζόταν κάτι ακόμα: έγχορδα που να παίζουν πάνω από το sample, να το ακολουθούν και να το σηκώνουν. Αυτά τα έγραψε ο Wil Malone, και τα έπαιξαν είκοσι τέσσερις μουσικοί. Την παραγωγή την έκανε ο Youth.
Ο ήχος που βγήκε ανεβαίνει αργά. Τα έγχορδα γυρίζουν γύρω από τον εαυτό τους, ο ρυθμός μένει σταθερός, κι η φωνή του Ashcroft μπαίνει σαν κάποιος που μιλάει μόνος του, περπατώντας. Δεν υπάρχει ρεφρέν που να σε αρπάζει. Υπάρχει μια κίνηση που δεν σταματάει, και η κιθάρα του Nick McCabe, του κιθαρίστα της μπάντας, που κάθεται πίσω από όλα αυτά.
Όταν ο δίσκος ήταν έτοιμος, κάποιος έπρεπε να ρωτήσει ποιανού ήταν το τραγούδι.
Το χαρτί που έλειπε
Στη μουσική υπάρχουν δύο ξεχωριστά πράγματα, και το καθένα έχει δικό του ιδιοκτήτη. Το ένα είναι η ίδια η ηχογράφηση, δηλαδή οι συγκεκριμένοι μουσικοί που έπαιξαν μια συγκεκριμένη μέρα. Το άλλο είναι το τραγούδι, δηλαδή η μελωδία και οι νότες όπως τις έγραψαν οι συνθέτες του.
Η ηχογράφηση της ορχήστρας ανήκε στη Decca, και η Decca είχε δώσει την άδεια. Το τραγούδι όμως ανήκε στον Mick Jagger και στον Keith Richards, και το διαχειριζόταν η ABKCO, η εταιρεία του Allen Klein. Γι' αυτό το κομμάτι, συμφωνία δεν είχε κλειστεί εγκαίρως. Εκείνη την ώρα, το εργοστάσιο είχε ήδη τυπώσει εκατομμύρια αντίτυπα του δίσκου.
Δύο εκδοχές
Ό,τι ακολούθησε το αφηγούνται διαφορετικά οι δύο πλευρές.
Η πλευρά της ABKCO έλεγε ότι το τραγούδι χρησιμοποιούσε μεγαλύτερο κομμάτι από αυτό που κάλυπτε η άδεια, και ότι η εταιρεία γενικά δεν δεχόταν να χρησιμοποιούνται κομμάτια της μουσικής της από άλλους. Ο Ashcroft, από τη δική του μεριά, έχει πει ότι υπέγραψε υπό πίεση, με τον δίσκο ήδη έτοιμο.
Η υπόθεση έκλεισε με την εξής εικόνα: το σύνολο των δικαιωμάτων πήγε στην ABKCO, ως συνθέτες του τραγουδιού καταγράφηκαν οι Jagger και Richards, και ο Ashcroft πήρε 1.000 δολάρια.
Μια φράση από τον Keith
Το 1999, σε συνέντευξή του στο περιοδικό Q, ο Keith Richards το έθεσε με τον δικό του τρόπο: «Αν οι Verve μπορούν να γράψουν ένα καλύτερο τραγούδι, μπορούν να κρατήσουν τα λεφτά» ("If the Verve can write a better song, they can keep the money.").
Ο Ashcroft το έπαιρνε με χιούμορ, τουλάχιστον δημόσια. Έλεγε ότι ήταν το καλύτερο τραγούδι που είχαν γράψει οι Jagger και Richards εδώ και είκοσι χρόνια.
Στο μεταξύ το τραγούδι είχε αρχίσει να πουλάει και άλλα πράγματα. Το 1998 ακούστηκε σε διαφημίσεις της Nike και της Vauxhall, και για πάνω από είκοσι χρόνια, όπως έλεγε ο ίδιος, τα έσοδα δεν περνούσαν από τα χέρια του.
Η ομιλία
Τον Απρίλιο του 2019, οι Jagger και Richards συμφώνησαν να παραχωρήσουν το μερίδιό τους από τα δικαιώματα συνθέτη στον Ashcroft, και ζήτησαν να αφαιρεθούν τα ονόματά τους από το τραγούδι.
Το ανακοίνωσε ο Ashcroft τον Μάιο του 2019, στα Ivor Novello, τα βραβεία των Βρετανών τραγουδοποιών, όπου τιμήθηκε για τη συνολική του προσφορά στη βρετανική μουσική. Είπε ότι ο Mick και ο Keith είχαν συμφωνήσει αμέσως και χωρίς όρους, και τους χαρακτήρισε γενναιόδωρους.
Η υπόθεση δεν έκλεισε εντελώς. Η ABKCO παραμένει ο εκδότης του τραγουδιού, δηλαδή η εταιρεία που το διαχειρίζεται και δίνει τις άδειες χρήσης του.
Ο ίδιος δρόμος
Στο βίντεο, ο άνθρωπος στον δρόμο δεν παραμέρισε ούτε μία φορά.
Η λούπα με τα έγχορδα ακούγεται ακόμα, ξανά και ξανά, όπως ακουγόταν το 1997.