Ένα υπόγειο χωρίς τηλέφωνο
Το καλοκαίρι του 1987, στο Clifton, τη γειτονιά με τα ψηλά σπίτια πάνω από το λιμάνι του Μπρίστολ, δύο νέοι περπατούσαν κάθε μέρα στους ίδιους δρόμους, με έναν ήλιο που δεν έλεγε να δύσει, και έκαναν σχέδια. Η Clare Wadd ήταν 19 χρονών και φοιτήτρια. Ο Matt Haynes ήταν 25 και είχε τελειώσει φυσική. Είχαν γνωριστεί μέσα από τα fanzines τους, τα φωτοτυπημένα περιοδικά που έφτιαχναν και μοίραζαν μόνοι τους, και που έδιναν μαζί δωρεάν δισκάκια flexi, λεπτά και πλαστικά, με τραγούδια από μπάντες που δεν τις ήξερε σχεδόν κανείς.
Εκείνο το καλοκαίρι έγιναν ζευγάρι, και τα σχέδια που έκαναν στους δρόμους του Clifton είχαν ένα θέμα: να φτιάξουν μια δική τους δισκογραφική. Η Clare λέει ότι η ιδέα ήρθε σχεδόν τυχαία, σαν το αυτονόητο επόμενο βήμα για δύο ανθρώπους που έγραφαν χρόνια για μουσική. Δεν το πολυσκέφτηκαν, και η ίδια εξηγεί γιατί: «Η αλαζονεία και η φιλοδοξία της νιότης. Τώρα θα το σκεφτόσουν πολύ. Τότε απλώς πίστευες ότι μπορείς να κάνεις τα πάντα, και τα έκανες» ("The arrogance and ambition of youth – now you would spend a lot of time considering it, then you just thought you could do anything, so you did.").
Τα γραφεία ήταν ένα υπόγειο διαμέρισμα στο Clifton, με ενοίκιο ογδόντα λίρες τον μήνα. Τηλέφωνο δεν είχε.
Ένα γυναικείο όνομα
Η δισκογραφική ονομάστηκε Sarah. Η Clare λέει ότι εκείνη την εποχή διάβαζε την Emma της Jane Austen και σκέφτηκε ότι ένα γυναικείο όνομα ταιριάζει σε μια δισκογραφική όσο και σε ένα βιβλίο. Ο Matt, όταν τον ρώτησαν στην ίδια συνέντευξη, απάντησε ότι το κομμάτι με την Emma δεν το θυμάται. Αυτό που θυμούνται και οι δύο είναι ότι το όνομα ήταν επίτηδες γυναικείο.
Και είχε λόγο: εκείνα τα χρόνια, όταν η Clare σήκωνε το τηλέφωνο, όποιο τηλέφωνο είχαν πια, άκουγε συχνά την ίδια ερώτηση: μπορώ να μιλήσω με αυτόν που πραγματικά τρέχει την εταιρεία; «Χρειάστηκε πραγματικά να παλέψω για να με δουν ως κάτι παραπάνω από την κοπέλα του Matt» ("I really had to fight to be accepted as more than just Matt's girlfriend."), λέει. Γι' αυτό η Sarah δεν έβαλε ποτέ γυναίκα στο εξώφυλλο για διακόσμηση, όπως έκανε τότε σχεδόν όλη η μουσική βιομηχανία. Ο Matt το είπε αργότερα απλά: πίσω από τη Sarah υπήρχαν δύο ιδέες, μία σοσιαλιστική και μία φεμινιστική.
Επτά ίντσες για 1,49 λίρες
Η πολιτική της Sarah φαινόταν πρώτα απ' όλα στην τιμή. Εκείνη την εποχή οι μεγάλες εταιρείες έβγαζαν κάθε τραγούδι σε τρεις και τέσσερις μορφές, δίσκους δώδεκα ιντσών, ειδικές εκδόσεις, χρωματιστά βινύλια, για να αγοράσει ο φανατικός το ίδιο τραγούδι πολλές φορές. Η Sarah έβγαζε κυρίως μικρά singles επτά ιντσών, σε μία μόνο μορφή, φτηνά, χωρίς καμία περιορισμένη έκδοση. Το 1990 το Melody Maker έγραφε ότι ένα single της Sarah κόστιζε 1,49 λίρες, ενώ ένας δίσκος δώδεκα ιντσών της Creation κόστιζε 3,49. Από τις εκατό κυκλοφορίες της, οι ογδόντα επτά ήταν τέτοια singles. Ήθελαν ένας δίσκος να αγοράζεται με το χαρτζιλίκι ενός μαθητή ή φοιτητή, όχι να γίνεται συλλεκτικό αντικείμενο.
Και η πολιτική έφτανε μέχρι το ίδιο το βινύλιο: στη στρογγυλή ετικέτα, στο κέντρο κάθε single, υπήρχε μια φωτογραφία του Μπρίστολ. Οι συλλογές τους πήραν ονόματα από δρόμους και τοποθεσίες της πόλης. Σε δέκα singles υπήρχε μέσα μια καρτ ποστάλ, και όποιος τις μάζευε όλες σχημάτιζε σαν παζλ τον σιδηροδρομικό σταθμό του Μπρίστολ. Η πεντηκοστή κυκλοφορία δεν ήταν καν δίσκος: ήταν ένα επιτραπέζιο παιχνίδι, το Saropoly, ένα είδος Μονόπολης όπου προσπαθούσες να τρέξεις μια ανεξάρτητη δισκογραφική χωρίς να χρεοκοπήσεις. «Ήταν ένα ερωτικό γράμμα στο Μπρίστολ» ("it was a love letter to Bristol"), λέει η Clare. Και σε κάθε γράμμα που τους έστελναν οι fans, απαντούσαν με το χέρι.
SARAH 1
Η πρώτη κυκλοφορία, με αριθμό SARAH 1, βγήκε τον Νοέμβριο του 1987, ενάμιση χρόνο μετά την κασέτα C86 της εφημερίδας NME. Ήταν το «Pristine Christine», ένα single των Sea Urchins, μιας μπάντας από το West Bromwich: κιθάρες που κουδουνίζουν, μια μελωδία που μοιάζει με κάτι από τα 60s, μια φωνή χωρίς καμία πόζα. Ήταν ο ήχος που θα έκανε τη Sarah γνωστή, και ο ήχος που ο Τύπος θα κορόιδευε για τα επόμενα οκτώ χρόνια.
Κανείς όμως δεν έκανε αυτόν τον ήχο τόσο δικό του όσο οι Field Mice, από το νότιο Λονδίνο. Το «Emma's House», τον Νοέμβριο του 1988, μπήκε στο Νο.20 του chart των ανεξάρτητων δισκογραφικών. Το «Sensitive», το 1989, μπήκε στο Festive 50 του John Peel, του παρουσιαστή του Radio 1, τη λίστα με τα αγαπημένα της χρονιάς που ψήφιζαν οι ακροατές του. Ήταν τραγούδια ήσυχα και εύθραυστα, που άφηναν χώρο σε μια φωνή να πει πόσο δύσκολα μιλάει κανείς για όσα νιώθει.
Γύρω τους μαζεύτηκαν κι άλλοι: οι Orchids από τη Γλασκώβη, οι Blueboy από το Reading, και οι Heavenly από την Οξφόρδη, μια μπάντα φίλων και αδερφών, με την Amelia Fletcher στη φωνή και τον μικρότερο αδερφό της, τον Mathew, στα τύμπανα. Και, όπως θυμίζουν η Clare και ο Matt, δύο μπάντες από την Αυστραλία, μία από την Ιρλανδία και τρεις από την Αμερική. Η Sarah είχε τη φήμη μιας πολύ βρετανικής εταιρείας, όμως οι δίσκοι της έρχονταν από πιο μακριά απ' όσο έγραφε ο Τύπος.
Twee
Ο Τύπος, το NME και το Melody Maker, δεν τη συμπάθησε ποτέ. Οι λέξεις που έπεφταν ήταν οι ίδιες κάθε εβδομάδα: «twee», που στα αγγλικά σημαίνει κάτι σαν ζαχαρωμένο και παιδιάστικο, «wet» (μαλθακό), «girly» (κοριτσίστικο), «fey» (ντελικάτο). Ένας κριτικός έγραψε για ένα single των Secret Shine ότι «αυτό δεν είναι μουσική, είναι καρκίνος» ("This isn't music, this is cancer."). Ο Matt, το 2015, το είπε σκέτο εκφοβισμό, σαν τον νταή της τάξης που βάζει στο μάτι τον ντροπαλό με τα γυαλιά, και η υπόλοιπη τάξη ακολουθεί. Και επειδή η Sarah ήταν στο Μπρίστολ και όχι στο Λονδίνο, οι κριτικοί δεν θα έβρισκαν ποτέ μπροστά τους την Clare και τον Matt, κι αυτό έκανε το κράξιμο ακόμα πιο εύκολο.
Η Clare είδε κάτι ακόμα μέσα σε αυτές τις λέξεις. «Μισώ τη λέξη twee, τη σιχαίνομαι. Νομίζω ότι υπήρχε πολύς σεξισμός στις επιθέσεις του μουσικού Τύπου. Ήμασταν κοριτσίστικοι, ήμασταν ντελικάτοι, ήμασταν twee, όλα κακά πράγματα, αλλά είναι πράγματα θηλυκά και όχι αρσενικά» ("I hate the term twee, loathe it. I think there was a lot of sexism in the abuse we got from the music press, we were girlie we were fey, we were twee, they were all bad things, but they're feminine rather than masculine things.").
Κι όμως, η Sarah δεν ήταν καν όλη twee. Οι Secret Shine, αυτοί με τον «καρκίνο», έπαιζαν shoegaze: κιθάρες τόσο δυνατές και θολές που σχεδόν σκέπαζαν τη φωνή. Οι Boyracer ήταν θορυβώδεις και γρήγοροι. Πίσω από τους East River Pipe ήταν ένας άνθρωπος στη Νέα Υόρκη, που ηχογραφούσε μόνος του στο σπίτι. Αλλά η ταμπέλα είχε κολλήσει, όπως είχε κολλήσει και στις μπάντες της κασέτας του NME.
Ο αριθμός 100
Με την ταμπέλα κολλημένη, η Sarah συνέχισε να βγάζει δίσκους. Και κάποια στιγμή άρχισε να σκέφτεται πώς θα σταματήσει. Ένας μύθος που κυκλοφορεί ακόμα λέει ότι το σχέδιο ήταν από την πρώτη μέρα: εκατό δίσκοι και τέλος. Η Clare το διαψεύδει. Τίποτα δεν ήταν προαποφασισμένο.
Αυτό που έγινε ήταν πιο απλό. Οκτώ χρόνια μετά, η δουλειά είχε γίνει βαριά. Οι Field Mice είχαν διαλυθεί το 1991, στη μέση μιας περιοδείας, και η Clare και ο Matt λένε ότι το να κρατάς την ποιότητα σημαίνει να τσακώνεσαι με μπάντες και με φίλους. Όταν έφτασαν στην κυκλοφορία SARAH 99, όπως γράφουν οι ίδιοι, ήταν φανερό τι έπρεπε να κάνουν μετά: να ανακοινώσουν ότι η εταιρεία τελείωσε. Οι περισσότερες δισκογραφικές αγοράζονται, ή χρεοκοπούν, ή σβήνουν σιγά σιγά. Η Sarah δεν ήθελε να γίνει κάτι που το κάνεις ντε και καλά, από συνήθεια.
Τον Αύγουστο του 1995 έβαλαν μια αγγελία στο NME και στο Melody Maker, στις ίδιες εφημερίδες που τους είχαν θάψει. Ο τίτλος ήταν «a day for destroying things», μια μέρα για να καταστρέφεις πράγματα. Έλεγε, ανάμεσα σε άλλα, ότι τίποτα δεν πρέπει να κρατάει για πάντα, ότι οι μπάντες θα έπρεπε να βγάζουν ένα single και να διαλύονται, και ότι το να σταματήσεις μια δισκογραφική μετά από εκατό τέλειες κυκλοφορίες είναι η πιο όμορφη δήλωση που μπορεί να κάνει κανείς για την ποπ. Και κάπου ανάμεσα, αυτή η φράση: «η Sarah Records δεν ανήκει σε κανέναν παρά μόνο σε εμάς, άρα είναι δική μας για να τη φτιάξουμε και να την καταστρέψουμε όπως θέλουμε, και δεν κάνουμε encore» ("Sarah Records is owned by no one but us, so it's OURS to create and destroy how we want and we don't do encores.").
Η κυκλοφορία SARAH 100 ήταν μια συλλογή, το There and Back Again Lane. Ό,τι κι αν έγραψε μετά ο Τύπος, ότι χρεοκόπησαν ή ότι έκλεισαν, ο Matt το διόρθωνε πάντα με τον ίδιο τρόπο: «Απλώς σταματήσαμε. Ήταν συνειδητή απόφαση» ("We just stopped, it was a conscious decision.").
Αποχαιρετισμός με ένα πάρτι στο λιμάνι
Το πάρτι έγινε τη Δευτέρα 28 Αυγούστου 1995, αργία στη Βρετανία, πάνω στο Thekla, ένα παλιό φορτηγό πλοίο δεμένο στο λιμάνι του Μπρίστολ, που είχε γίνει μαγαζί. Ανάμεσα σε όσους έπαιξαν ήταν οι Blueboy, οι Secret Shine, οι Brighter, οι Boyracer και οι Orchids. Τελευταίοι ανέβηκαν οι Heavenly.
Οι Heavenly συνέχισαν σε άλλη εταιρεία και ετοίμαζαν τον επόμενο δίσκο τους. Λίγο πριν βγει, το 1996, ο Mathew Fletcher, ο ντράμερ τους, αυτοκτόνησε. Ήταν 25 χρονών. Η μπάντα άφησε το όνομα Heavenly στην άκρη για πολλά χρόνια. Όταν ξαναβρέθηκαν, το 2023, με άλλον ντράμερ, η Amelia μίλησε για τον αδερφό της με τρεις προτάσεις: «Ήταν αναπόσπαστο κομμάτι των Heavenly. Ήταν ο αδερφός μου. Ήταν ο φίλος μας» ("He was so intrinsic to Heavenly. He was my brother. He was our friend.").
Η ζωή μετά
Η Clare έγινε ορκωτή λογίστρια. Ο Matt έστησε μια νέα, μικρή εταιρεία, τη Shinkansen, κυρίως για να έχει πού να βγάλει δίσκους ο Bobby Wratten των Field Mice με την καινούρια του μπάντα. Η Sarah δεν ξαναγύρισε ποτέ. Η Clare το είπε ξεκάθαρα το 2015: σταμάτησε στο νούμερο 100, και αυτό δεν θα αλλάξει.
Την ίδια χρονιά, όμως, η ιστορία της ξαναβγήκε στην επιφάνεια: βγήκε ένα ντοκιμαντέρ, το My Secret World, και ένα βιβλίο, το Popkiss. Το Arnolfini, ο μεγάλος χώρος τέχνης του Μπρίστολ, είχε κάνει ήδη από το 2014 μια έκθεση για τη Sarah. Και το NME, η ίδια εφημερίδα που τους είχε κοροϊδέψει, έβαλε τη Sarah δεύτερη στη λίστα με τις καλύτερες ανεξάρτητες δισκογραφικές όλων των εποχών.
Η Amelia, που ήταν εκεί ως την τελευταία βραδιά της Sarah, στο πάρτι πάνω στο Thekla, λέει ότι η Sarah δεν έβγαλε ποτέ τίποτα επειδή πίστευε ότι θα πουλούσε, παρά μόνο επειδή άρεσε στην Clare και στον Matt. Και ο Rob Pursey, μέλος των Heavenly, το έκλεισε έτσι: «Η Sarah δεν πέθανε με έναν φρικτό, αργό θάνατο σαν ένα ψευτοανεξάρτητο παρακλάδι κάποιας μεγάλης εταιρείας, που δεν το αγαπούσε κανείς. Απλώς αποφάσισε να σταματήσει, με τους δικούς της όρους» ("Sarah didn't die a horrible slow death as an unloved fake corporate indie imprint. It just decided to stop, on its own terms.").
Ένα υπόγειο χωρίς τηλέφωνο, ογδόντα λίρες τον μήνα, εκατό δίσκοι. Και ένα καλοκαίρι στο Clifton που κράτησε για οκτώ χρόνια.
Αν περνάς κάτι δύσκολο, μίλησε με κάποιον. Κι αν κάποιος φίλος σου, ή κάποιος από την παρέα σου, δεν είναι καλά, μην περιμένεις να σου το πει πρώτος.
Εδώ μας ενώνει η μουσική, αλλά μας νοιάζει και ο άνθρωπος που την ακούει.
1018: Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία (Κλίμακα), 24 ώρες το 24ωρο.
Στη μνήμη του Mathew
Mathew Fletcher
Ντράμερ των Heavenly.
Έφυγε το 1996, 25 χρονών.
Αναπόσπαστο κομμάτι των Heavenly. Ο αδερφός της Amelia. Ο φίλος τους.