Φθινόπωρο του 1989. Οι Stone Roses έχουν βγάλει μέσα στη χρονιά τον πρώτο τους δίσκο, και στις 13 Νοεμβρίου η Silvertone κυκλοφορεί το καινούργιο τους single. Στα χαρτιά, το τραγούδι που μετράει είναι το «What the World Is Waiting For». Γύρνα όμως τον δίσκο: εκεί υπάρχει κάτι που δεν μοιάζει με τίποτα απ' όσα έχουν κάνει μέχρι τότε. Σχεδόν δέκα λεπτά groove, χωρίς ρεφρέν με την κλασική έννοια, πάνω σε έναν ρυθμό που δεν σταματάει ποτέ. Ο κόσμος γύρισε τον δίσκο ανάποδα και δεν τον ξαναγύρισε ποτέ. Αυτό ήταν το «Fools Gold».
Ένα loop από έναν παλιό δίσκο
Για να καταλάβεις από πού ήρθε αυτός ο ρυθμός, πρέπει να πας είκοσι χρόνια πίσω, στον James Brown. Το «Funky Drummer» είναι ένα από τα πιο δανεισμένα drum breaks στην ιστορία της μουσικής, και ο John Squire το είχε βρει σε ένα άλμπουμ με breakbeats. Το ωραίο είναι ότι δεν ήταν καν «καθαρό». Ο παραγωγός John Leckie θυμάται ότι, όταν τελείωνε το κομμάτι στον δίσκο, ακουγόταν η βελόνα να σηκώνεται και να ξαναμπαίνει στη θέση της. Πέρασαν το loop σε sampler και ο Reni έπαιζε τύμπανα από πάνω του. Αν προσέξεις, σε κάποια σημεία της τελικής εκδοχής το loop εξαφανίζεται και μένει μόνο εκείνος.
Η μπασογραμμή από το club
Αν ο ρυθμός ήρθε από τη funk των 70s, το μπάσο ήρθε από το hip-hop των 80s, και από μια νυχτερινή έξοδο. Κάπου στα clubs του Μάντσεστερ, ο Mani άκουσε το «Know How» του Young MC και του κόλλησε η μπασογραμμή του Kevin O'Neal. Με λίγες αλλαγές, έγινε η ραχοκοκαλιά του «Fools Gold». Ήταν η εποχή που οι κιθαριστικές μπάντες της πόλης είχαν αρχίσει να ακούνε τι έπαιζε στις πίστες, και το «Fools Gold» είναι ίσως το πιο καθαρό αποτέλεσμα αυτής της συνάντησης.
Δεκαοκτώ μέρες στην Κορνουάλη
Όλα αυτά έπρεπε κάπου να δέσουν. Το τραγούδι ηχογραφήθηκε στα Sawmills Studios, ένα απομονωμένο στούντιο δίπλα σε ένα ποτάμι στην Κορνουάλη, όπου η μπάντα πέρασε μαζί με τον Leckie δεκαοκτώ μέρες. Φωνητικά και κιθάρες ολοκληρώθηκαν αργότερα στα Battery Studios του Λονδίνου. Πάνω στο loop μπήκαν τα μπόνγκος του Reni, η wah-wah κιθάρα του Squire και η σχεδόν ψιθυριστή φωνή του Ian Brown. Η πλήρης εκδοχή βγήκε 9:53, οπότε για το ραδιόφωνο χρειάστηκε και μια κομμένη, στα 4:15.
Το A-side που δεν ήθελαν
Όλοι γύρω από την μπάντα έβλεπαν τι είχαν στα χέρια τους, εκτός από την ίδια την μπάντα. Ο Leckie δεν είχε καμία αμφιβολία: «Νόμιζα ότι το “Fools Gold” ήταν φανταστικό, και για μένα ήταν αυτονόητο ότι έπρεπε να είναι το A-side. Η μπάντα όμως είχε από την αρχή άλλη γνώμη» ("I thought 'Fools Gold' was fantastic and so to me it was obvious it should be the 'A' side. But all along the band had different ideas."). Το ίδιο πίστευε και ο Roddy McKenna, ο A&R της δισκογραφικής (A&R, από το Artists & Repertoire: ο άνθρωπος της εταιρείας που ανακαλύπτει και υπογράφει καλλιτέχνες και μετά παρακολουθεί τι και πώς θα κυκλοφορήσουν). Ο McKenna ήταν αυτός που είχε υπογράψει τους Stone Roses στη Zomba, την εταιρεία πίσω από τη Silvertone, και όταν άκουσε το «Fools Gold» τους πίεσε να το κάνουν A-side. Οι Roses δεν πείστηκαν ποτέ εντελώς, και στο τέλος το single κυκλοφόρησε ως double A-side, με τα δύο τραγούδια ισότιμα. Ο κόσμος όμως είχε ήδη διαλέξει. Το single έφτασε στο Νο.8 στα βρετανικά charts, το πρώτο top 10 της μπάντας, και έμεινε δεκατέσσερις εβδομάδες στο top 75.
Χρυσός και προδοσία
Και τι λέει τελικά αυτό το τραγούδι; Όχι αυτό που θα περίμενε κανείς το 1989. Οι στίχοι δεν μιλάνε για clubs και χημεία. Ο Ian Brown τους εμπνεύστηκε από το The Treasure of the Sierra Madre («Ο θησαυρός της Σιέρα Μάντρε»), το western του John Huston από το 1948. Όπως το περιέγραψε ο ίδιος: «Τρεις τύποι, ταπί, βάζουν τα λεφτά τους μαζί για να πάρουν εξοπλισμό και να πάνε να ψάξουν χρυσό, και μετά προδίδουν ο ένας τον άλλον» ("three geezers who are skint and they put their money together to get equipment to go looking for gold, then they all betray each other"). Αν σκεφτεί κανείς πώς τελείωσαν οι Stone Roses λίγα χρόνια αργότερα, η επιλογή μοιάζει σχεδόν προφητική.
Πέμπτη βράδυ στο Top of the Pops
Μένει μια τελευταία σκηνή. Πέμπτη 23 Νοεμβρίου 1989: οι Stone Roses εμφανίζονται στο Top of the Pops με το «Fools Gold», και στο ίδιο επεισόδιο παίζουν και οι Happy Mondays το «Hallelujah». Δύο μπάντες από το Μάντσεστερ, την ίδια βραδιά, στο πιο δημοφιλές μουσικό πρόγραμμα της βρετανικής τηλεόρασης. Για πολλούς, εκείνη είναι η στιγμή που το Madchester βγήκε από την πόλη και έφτασε σε όλη τη χώρα.
Το «Fools Gold» ξαναμπήκε στα charts αρκετές φορές τα επόμενα χρόνια, με νέες εκδόσεις και remixes. Εκείνο το βράδυ του '89 όμως, είχε ήδη πάψει να είναι b-side.