Camden, 1995
Ένα βράδυ του 1995, σε ένα μικρό club στο Camden του Λονδίνου, ο Alan McGee άκουσε μια μπάντα από την Ουαλία και αποφάσισε να την υπογράψει. Ο McGee είχε τη Creation, τη δισκογραφική που έβγαζε τους Oasis, και ήξερε τι ήθελε να ακούσει. Τους είπε τότε ότι τα τραγούδια τους θα πήγαιναν καλύτερα αν τα τραγουδούσαν στα αγγλικά.
Εκείνοι του απάντησαν ότι ήδη στα αγγλικά τα τραγουδούσαν. Απλώς η προφορά τους ήταν τόσο βαριά που δεν το είχε καταλάβει.
Πέντε χρόνια αργότερα, οι ίδιοι άνθρωποι έβγαλαν έναν ολόκληρο δίσκο σε μια γλώσσα που ο McGee, και οι περισσότεροι από όσους άκουσαν τον δίσκο, δεν καταλάβαιναν καθόλου.
Η πρώτη τους γλώσσα
Η μπάντα λεγόταν Super Furry Animals και είχε φτιαχτεί το 1993 στο Κάρντιφ, την πρωτεύουσα της Ουαλίας. Ήταν πέντε: ο Gruff Rhys στη φωνή και την κιθάρα, ο Huw Bunford στην κιθάρα, ο Guto Pryce στο μπάσο, ο Cian Ciaran στα πλήκτρα και ο Dafydd Ieuan στα τύμπανα. Για λίγο, στην αρχή, τραγουδούσε μαζί τους κι ένας φίλος τους, ο Rhys Ifans, που έφυγε όταν άρχισε να δουλεύει ως ηθοποιός.
Η γλώσσα που μιλούσαν μεταξύ τους ήταν τα ουαλικά, μια κελτική γλώσσα που δεν μοιάζει σχεδόν σε τίποτα με τα αγγλικά. Στην Ουαλία τη μιλάει σήμερα περίπου ένας στους έξι ανθρώπους, κάτι λιγότερο από 540.000 σύμφωνα με την απογραφή του 2021. Μόλις το 1993 ένας νόμος την έβαλε ισότιμα με τα αγγλικά στη δημόσια ζωή της Ουαλίας.
Οι πρώτοι δίσκοι των Super Furry Animals, δύο μικροί δίσκοι (EP) το 1995, ήταν στα ουαλικά και βγήκαν από μια μικρή δισκογραφική του Κάρντιφ, την Ankst. Μετά ήρθε ο McGee, και μαζί του τα αγγλικά.
Ένα τανκ
Με τη Creation οι Super Furry Animals έγιναν από τις πιο παιχνιδιάρικες μπάντες της Βρετανίας. Το καλοκαίρι του 1996 έβαλαν ένα ολόκληρο ηχοσύστημα μέσα σε ένα θωρακισμένο όχημα, ένα τανκ, και γύριζαν με αυτό στα φεστιβάλ. Υπήρχε και λόγος. Ένας νόμος του 1994 είχε δώσει στην αστυνομία το δικαίωμα να σταματάει τα υπαίθρια πάρτι και να κατάσχει τα ηχεία τους. «Μετά από εκείνον τον νόμο έπαιρναν τα ηχοσυστήματα, οπότε βάλαμε το δικό μας μέσα σε ένα τανκ», εξήγησε ο Gruff ("They were confiscating sound systems after the criminal justice bill [became law], so we put ours in a tank."). Το τανκ το αγόρασε αργότερα ο Don Henley των Eagles, που συλλέγει στρατιωτικά οχήματα.
Ήταν τα χρόνια που οι μπάντες της Ουαλίας, οι Manic Street Preachers, οι Catatonia, οι Stereophonics, γέμιζαν τα βρετανικά charts, και όλο αυτό το ονόμασαν Cool Cymru (Cymru είναι η Ουαλία στα ουαλικά). Οι Super Furry Animals ήταν κομμάτι αυτής της σκηνής, αλλά κρατούσαν απόσταση από τις σημαίες. «Δεν μας άρεσε η ιδέα να κουνάμε σημαίες, και δεν κουνήσαμε ποτέ ουαλική σημαία», έχει πει ο Guto ("We didn't like the idea of flag waving and we never waved a Welsh flag.").
Μέσα σε τέσσερα χρόνια έβγαλαν τρεις δίσκους στα αγγλικά. Το 1999 τα singles του τρίτου δεν πήγαν όσο καλά ήλπιζαν, και λίγους μήνες αργότερα η ίδια η Creation έκλεισε.
Τα τραγούδια υπήρχαν ήδη
Με τη δισκογραφική τους να διαλύεται, και με μια στοίβα τραγούδια που είχαν γράψει στα ουαλικά όλα αυτά τα χρόνια, η απόφαση ήρθε σχεδόν μόνη της. «Τα ουαλικά είναι η πρώτη μας γλώσσα. Από την αρχή είχαμε ένα σωρό ουαλικά τραγούδια, αρκετά για album, οπότε σκεφτήκαμε ότι θα ήταν ωραίο να τα μαζέψουμε» ("Welsh is our first language. By the time we started we had loads of Welsh language songs, enough for an album, so we thought it would be good to get them together."), είπε ο Gruff. Ο Cian το έκλεισε σε μία πρόταση: «Ήταν οι συνθήκες, όχι εμπορική απόφαση» ("It was just circumstances rather than a commercial decision.").
Ο Gruff παραδέχτηκε πάντως ότι δεν ήταν και τόσο απλό: «Τα τραγούδια υπήρχαν ήδη, και τα ουαλικά είναι η γλώσσα που μιλάμε μεταξύ μας, άρα από αυτή την άποψη δεν ήταν κάτι σπουδαίο. Στην πραγματικότητα όμως ήταν, γιατί είχαμε περάσει μια ταραγμένη περίοδο με πολύ θόρυβο γύρω μας και τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, όπου μας ακολουθούσαν σε όλη τη χώρα με ένα χρονόμετρο και μετρούσαν τι ποσοστό των τραγουδιών μας λέγαμε στα αγγλικά» ("The songs existed anyway and Welsh is the language we speak with each other, so in that sense it wasn't a big deal. But in reality it was a big deal because we'd gone through quite a turbulent time of hype and TV documentaries where people followed us round the country with a stopwatch measuring the percentage of songs we sang in English.").
Στην Anglesey
Ηχογράφησαν στα τέλη του 1999, κυρίως σε ένα μικρό στούντιο στην Anglesey, ένα νησί στη βορειοδυτική άκρη της Ουαλίας, με συμπαραγωγό τον Gorwel Owen. Η ηχογράφηση κράτησε όλη κι όλη περίπου δύο εβδομάδες. «Ήταν με διαφορά το πιο γρήγορο πράγμα που είχαμε κάνει ποτέ. Η ιδέα ήταν να φτιάξουμε έναν δίσκο σε μια εβδομάδα» ("It was by far the quickest thing we'd ever done. The idea was to make a record in a week."), θυμάται ο Guto.
Ο ήχος είναι ό,τι πιο απλό είχαν κάνει ως τότε. Ακούγονται ακουστικές κιθάρες, ένα αρμόνιο, λίγα χάλκινα*, φωνές που τραγουδάνε μαζί, και μια μελαγχολία που θυμίζει παλιά λαϊκά τραγούδια. «Θέλαμε απλώς να καταγράψουμε τον ήχο της μπάντας να παίζει ζωντανά, πάνω κάτω» ("We just wanted to document the sound of the band playing live, more or less."), είπε ο Gruff, μετά από χρόνια που περνούσαν μήνες στο στούντιο.
Τον δίσκο τον ονόμασαν Mwng, που στα ουαλικά σημαίνει «χαίτη». Τα τραγούδια μιλάνε για πράγματα κοντινά: ένα για το πώς ένιωσαν όταν κάποιοι στην ουαλόφωνη σκηνή τούς γύρισαν την πλάτη επειδή είχαν τραγουδήσει στα αγγλικά, ένα για έναν παλιό ρωμαϊκό δρόμο, τον Sarn Helen, που κάποτε ένωνε τον βορρά με τον νότο της Ουαλίας και τώρα χάνεται, κι ένα που είναι διασκευή σε τραγούδι των Datblygu, μια από τις πιο σημαντικές ουαλόφωνες μπάντες των 80s. Ο ντράμερ, ο Dafydd Ieuan, δεν ήθελε να ανακατέψουν τις γλώσσες: «Δεν μου άρεσε να ανακατεύουμε γλώσσες… Μπαίνεις στον ήχο μιας γλώσσας, και καταλαβαίνεις αν κάτι έχει αλλάξει» ("I wasn't a fan of mixing languages… you get into the sound of a language – and you can tell if something's changed.").
Οι χειρότερες κριτικές
Το Mwng κυκλοφόρησε στις 15 Μαΐου 2000, από τη δική τους, καινούργια δισκογραφική, την Placid Casual. Για τη διαφήμιση διάλεξαν να κάνουν κάτι ανάποδο. «Ήταν η πρώτη φορά που είχαμε εμείς την προώθηση του δίσκου μας, οπότε βρήκαμε ένα σωρό από τις πιο αρνητικές κριτικές και τις βάλαμε μαζί στις διαφημίσεις» ("We were in charge of marketing our own record for the first time, so we found a load of quotes that were more negative and put them together for the adverts."), είπε ο Gruff. Μία από αυτές, από τη βρετανική εφημερίδα Jewish Chronicle, έγραφε ότι ο δίσκος θα έβαζε τέλος στην καριέρα τους.
Λίγες μέρες αργότερα ο δίσκος μπήκε στα βρετανικά charts στο Νο.11. Ήταν το πρώτο album στα ουαλικά που έφτανε στο Top 20.
Στη Βουλή
Στις 6 Ιουνίου 2000, τρεις εβδομάδες μετά την κυκλοφορία, ο Elfyn Llwyd, βουλευτής του Plaid Cymru, του κόμματος που θέλει μια ανεξάρτητη Ουαλία, κατέθεσε στη βρετανική Βουλή μια πρόταση για να τους συγχαρεί. Είναι ένα είδος πρότασης που οι βουλευτές καταθέτουν για να τραβήξουν την προσοχή σε κάτι, χωρίς να συζητιέται. Έγραφε ότι το Mwng ήταν «στο Νο.1», κάτι που δεν ίσχυε, και ότι ήταν ο πιο εμπορικός ουαλόφωνος δίσκος όλων των εποχών, κάτι που επαναλήφθηκε πολλές φορές από τότε, χωρίς ποτέ να δοθούν αριθμοί.
Η μπάντα ήταν εκείνες τις μέρες σε περιοδεία στην Αμερική και δεν είχε ιδέα. Πολύ καιρό μετά, ο Gruff το θυμόταν με χιούμορ. «Είναι σαν να παίρνεις μια καλή κριτική: δεν μπορείς να το πάρεις πολύ στα σοβαρά. Ήταν αστείο» ("You know, it's like getting a good review or something: you can't take it too seriously. It was funny."), είπε. Και για τον ρόλο που κάποιοι ήθελαν να τους δώσουν, του εκπροσώπου μιας ολόκληρης γλώσσας, ήταν ακόμα πιο σύντομος: «Η σκηνή είχε στηθεί για να γίνουμε οι εκπρόσωποι της ουαλικής γλώσσας. Το βάλαμε στα πόδια» ("The stage was built for us to become spokespeople for the Welsh language. We ran a mile.").
Llangollen
Οι Super Furry Animals συνέχισαν να βγάζουν δίσκους, κυρίως στα αγγλικά, μέχρι το 2009, και μετά σώπασαν. Το 2015 το Mwng επανεκδόθηκε, και η μπάντα επέστρεψε για λίγο στη σκηνή. Ο Gruff συνέχισε μόνος του, με δίσκους και στις δύο γλώσσες.
Τον Μάιο του 2026 ξαναβρέθηκαν. Και στις 2 Ιουλίου 2026, στο Llangollen, μια μικρή πόλη στη βόρεια Ουαλία, έπαιξαν το Mwng ολόκληρο, με τη σειρά, από το πρώτο ως το τελευταίο τραγούδι, κάτι που δεν είχαν κάνει ποτέ ως τότε. Ανάμεσα στα τραγούδια ήταν κι εκείνο για τον Sarn Helen, που δεν είχε παιχτεί ποτέ ζωντανά. Τον Αύγουστο έπαιξαν στο Eisteddfod, το μεγάλο ετήσιο φεστιβάλ της ουαλικής γλώσσας και κουλτούρας, ένα πρόγραμμα μόνο με ουαλικά τραγούδια.
Εκεί δεν χρειάστηκε να εξηγήσουν σε κανέναν τι τραγουδούσαν. Είκοσι έξι χρόνια νωρίτερα είχαν φτιάξει έναν δίσκο σε μια γλώσσα που οι περισσότεροι δεν καταλάβαιναν, και ο κόσμος τον είχε ακούσει παρ' όλα αυτά.
*Χάλκινα λέγονται τα πνευστά όργανα που είναι φτιαγμένα από μέταλλο, όπως η τρομπέτα, το τρομπόνι και η τούμπα.